بیماری‌های پاییزی کودکان مدرسه‌ای؛ علائم، پیشگیری و زمان مراجعه به پزشک
با بازگشایی مدارس و سرد شدن هوا، بیماری‌های پاییزی کودکان هر سال اوج می‌گیرد: سرماخوردگی، آنفلوآنزا، گلودرد، عفونت گوش و بیماری‌های گوارشی. در این مطلب می‌بینید هر بیماری چه علائمی دارد، چطور از آن پیشگیری کنید و چه زمانی باید کودک را نزد پزشک ببرید.
چرا بیماری‌های پاییزی کودکان بیشتر می‌شود؟
با سرد شدن هوا، شرایط برای تکثیر و انتشار بسیاری از عفونت‌های تنفسی مساعدتر می‌شود. همزمان مدارس باز می‌شوند و کودکان ساعت‌ها در کلاس‌های شلوغ و کم‌تهویه کنار هم هستند. بر اساس توصیه مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت، تهویه مناسب کلاس‌ها، رعایت بهداشت دست و آداب تنفسی و نفرستادن کودک بیمار به مدرسه سه اقدام اساسی پیشگیری‌اند.
آمار هم این را نشان می‌دهد: طبق گزارش وزارت بهداشت، حدود ۳۹ درصد موارد مثبت آنفلوآنزا مربوط به کودکان است. کودکان معمولاً ۶ تا ۱۰ بار در سال سرما می‌خورند و سرماخوردگی‌شان شدیدتر و طولانی‌تر از بزرگسالان است. پس مریض شدن چند باره در پاییز غیرعادی نیست.
بیماری‌های پاییزی کودکان؛ شایع‌ترین‌ها و علائمشان
| بیماری | علائم رایج | نکته مهم |
|---|---|---|
| سرماخوردگی | آبریزش و گرفتگی بینی، عطسه، گلودرد، سرفه، تب خفیف | ویروسی است و آنتی‌بیوتیک ندارد؛ معمولاً در ۷ تا ۱۰ روز بهتر می‌شود |
| آنفلوآنزا | تب بالای ناگهانی، درد عضلانی، سردرد، خستگی شدید، سرفه | شدیدتر از سرماخوردگی است و سریع بین کودکان پخش می‌شود |
| گلودرد استرپتوکوکی | گلودرد شدید هنگام بلع، تب بالا، سردرد، دل‌درد؛ معمولاً بدون سرفه و آبریزش | باکتریایی است و با تجویز پزشک و آنتی‌بیوتیک درمان می‌شود |
| عفونت گوش | گوش‌درد، کشیدن گوش، تب، بی‌قراری، اغلب بعد از سرماخوردگی | درد شدید یا ترشح گوش باید معاینه شود |
| برونشیت و سرفه‌های عمیق | سرفه طولانی، خلط، گاهی خس‌خس | تنگی نفس یا تند شدن نفس علامت خطر است |
| گاستروانتریت (معده و روده) | استفراغ، اسهال، دل‌درد، گاهی تب | خطر اصلی کم‌آبی بدن است |
| آلرژی فصلی و تشدید آسم | عطسه، خارش چشم و بینی، سرفه شبانه، خس‌خس | با پزشک و برنامه درمانی کودک آسمی پیگیری کنید |
| شپش سر | خارش سر، تخم در ریشه مو | در مدرسه شایع است؛ درمان همه اعضای خانواده بررسی شود |
وقتی کودک مریض است چه کنیم؟
- استراحت و مایعات: آب، شیر، سوپ و آب‌میوه رقیق کم‌کم بدهید تا کم‌آب نشود.
- در خانه بماند: وزارت بهداشت تأکید می‌کند کودک دارای علائم تنفسی یا گوارشی تا زمان بهبودی به مدرسه نرود. معمولاً تا زمانی که دست‌کم ۲۴ ساعت بدون مصرف داروی تب‌بر تب نداشته باشد و حال عمومی‌اش خوب باشد.
- کاهش تب: دارو و مقدار آن را با پزشک یا داروساز و بر اساس وزن کودک مشخص کنید. هرگز به کودک سرماخورده یا تب‌دار آسپرین ندهید، چون ممکن است سندرم ری، یک عارضه نادر ولی جدی روی مغز و کبد، ایجاد کند.
- آنتی‌بیوتیک خودسرانه ندهید: بیشتر عفونت‌های پاییزی ویروسی‌اند و آنتی‌بیوتیک اثری ندارد. وزارت بهداشت بر مصرف منطقی آنتی‌بیوتیک تأکید دارد.
- داروی سرفه و سرماخوردگی: برای کودکان کوچک بدون نظر پزشک ندهید. عسل هم برای کودک زیر یک سال ممنوع است.
- بینی را باز کنید: سرم شست‌وشوی نمکی و هوای مرطوب به گرفتگی بینی کمک می‌کند.
- هوای اتاق: اتاق را گاهی تهویه کنید و کودک را بیش از حد نپوشانید.
- شپش: شانه و برس و سنجاق سر را بشویید و بقیه اعضای خانواده را بررسی کنید.
پیشگیری از بیماری‌های پاییزی کودکان
- شستن دست: با آب و صابون، حدود ۲۰ ثانیه، قبل از غذا، بعد از دستشویی و بعد از برگشتن از مدرسه.
- آداب تنفسی: عطسه و سرفه در آرنج یا دستمال کاغذی، و انداختن دستمال در سطل.
- اشتراک نگذاشتن وسایل: لیوان، قاشق، دستمال، شانه و بطری آب مخصوص خود کودک باشد.
- تهویه: از مدرسه بخواهید کلاس‌ها تهویه شود و در خانه هم هوا را عوض کنید.
- ماسک در شلوغی: در محیط‌های شلوغ یا کنار فرد بیمار، ماسک مفید است.
- خواب و تغذیه کافی: کودک خسته زودتر مریض می‌شود؛ میوه، سبزی و پروتئین کافی بدهید.
- لباس لایه‌ای: هوای پاییز صبح سرد و ظهر گرم است. لباس را لایه‌ای کنید.
- واکسن آنفلوآنزا: درباره آن با پزشک اطفال مشورت کنید، به‌خصوص برای کودکان دارای آسم یا بیماری زمینه‌ای.
چه زمانی برای بیماری‌های پاییزی کودکان باید به پزشک مراجعه کرد؟
| وضعیت | اقدام |
|---|---|
| تنگی نفس، تند شدن نفس، فرو رفتن قفسه سینه، کبودی لب‌ها، تشنج، بی‌حالی شدید یا بیدار نشدن | فوراً به اورژانس برسانید یا با ۱۱۵ تماس بگیرید |
| تب ۳۸ درجه یا بالاتر در نوزاد زیر ۳ ماه | فوراً به اورژانس مراجعه کنید |
| تب بیش از ۳ روز، یا گلودرد شدید با تب بالا و لکه‌های سفید ته حلق | همان روز یا فردا به پزشک مراجعه کنید |
| علائم کم‌آبی: خشکی دهان، ادرار کم، بی‌حالی؛ استفراغ یا اسهال مداوم | همان روز به پزشک مراجعه کنید |
| گوش‌درد شدید یا ترشح از گوش | به پزشک مراجعه کنید |
| سردرد شدید همراه با سفتی گردن یا بثورات پوستی | فوراً به اورژانس مراجعه کنید |
| سرفه بیش از دو هفته یا خس‌خس تکرارشونده | برای بررسی به پزشک مراجعه کنید |
مراقبت از کودک بیمار در منزل وقتی والدین نمی‌توانند بمانند
یکی از سخت‌ترین موقعیت‌های والدین شاغل، مریضی کودک است؛ چون کودک باید در خانه بماند و هر دو والد سر کارند. در این موارد یک پرستار یا مراقب کودک آموزش‌دیده می‌تواند مایعات و دارو را طبق دستور پزشک بدهد، تب و حال کودک را زیر نظر بگیرد و در صورت علائم خطر، به والدین خبر بدهد. درباره پرستار کودک در منزل می‌توانید با تواناگستر مشورت کنید.
پرسش‌های پرتکرار
چند بار سرماخوردگی در سال برای کودک طبیعی است؟
کودکان معمولاً ۶ تا ۱۰ بار در سال سرما می‌خورند. اگر هر بار شدید است یا سرفه و خس‌خس طولانی دارد، با پزشک مشورت کنید.
فرق سرماخوردگی با آنفلوآنزا چیست؟
آنفلوآنزا ناگهانی شروع می‌شود، تب بالا و درد عضلانی دارد و کودک را بسیار بی‌حال می‌کند. سرماخوردگی خفیف‌تر است و بیشتر آبریزش بینی و عطسه دارد.
برای هر گلودرد باید آنتی‌بیوتیک داد؟
نه. بیشتر گلودردها ویروسی‌اند. فقط گلودرد باکتریایی (استرپتوکوکی) نیاز به آنتی‌بیوتیک دارد و باید پزشک آن را تشخیص دهد و تجویز کند.
کودک مریض را به مدرسه بفرستیم؟
خیر. وزارت بهداشت توصیه می‌کند کودک دارای علائم تنفسی یا گوارشی تا بهبود در خانه بماند تا بیماری به بقیه منتقل نشود.
جمع‌بندی
بیماری‌های پاییزی کودکان هر سال با باز شدن مدارس شروع می‌شود. شستن دست، آداب تنفسی، تهویه، خواب و تغذیه کافی و در خانه ماندن کودک بیمار مهم‌ترین راه‌های پیشگیری‌اند. از دادن آنتی‌بیوتیک و آسپرین خودسرانه بپرهیزید و در تنگی نفس، تب طولانی یا علائم کم‌آبی فوراً به پزشک مراجعه کنید.
منابع
این مطلب بر پایه این منابع تنظیم و در آبان ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است:
- آنفلوآنزا در کمین مدرسههاست؛ توصیه مهم وزارت بهداشت به خانوادهها، خبرگزاری رکنا
- چگونه از ابتلای دانشآموزان به ویروس آنفلوآنزا پیشگیری کنیم؟، مجله خبری نگار (به نقل از مرکز مدیریت بیماری‌های واگیر وزارت بهداشت)
- موج بیماری‌های تنفسی در پاییز؛ ۳۹ درصد مبتلایان به آنفلوآنزا کودک هستند، رکنا
مطلب جایگزین نظر پزشک اطفال نیست.