هانتا ویروس ۱۴۰۵ و تفاوت آن با کرونا
هانتا ویروس بعد از ماجرای یک کشتی کروز در اردیبهشت امسال سر زبان‌ها افتاد و خیلی‌ها پرسیدند: آیا دوباره کرونا در راه است؟ در این مطلب می‌بینید این ویروس چیست، چطور منتقل می‌شود و دقیقاً چه فرقی با کرونا دارد.
خلاصه برای کسانی که عجله دارند
- هانتا ویروس جدید نیست و سال‌هاست شناخته شده است. منبع اصلی آن جوندگان، به‌خصوص موش‌ها هستند.
- انتقال از انسان به انسان تقریباً وجود ندارد. تنها گونه آند (در آمریکای جنوبی) در تماس نزدیک و به‌ندرت چنین امکانی دارد.
- ماجرای کشتی کروز در ۱۴۰۵ با ۱۳ مورد و ۳ مرگ بود و سازمان جهانی بهداشت آن را در ۱۱ تیر ۱۴۰۵ تمام‌شده اعلام کرد.
- واکسن و درمان اختصاصی ندارد، اما با کنترل موش و تمیزکاری ایمن می‌شود از آن پیشگیری کرد.
هانتا ویروس چیست؟
هانتا ویروس نام یک ویروس منفرد نیست؛ نام گروهی از ویروس‌هاست که در جوندگان زندگی می‌کنند و گاهی به انسان منتقل می‌شوند. این ویروس‌ها دو شکل اصلی بیماری ایجاد می‌کنند:
- سندرم ریوی: بیشتر در قاره آمریکا دیده می‌شود. به ریه‌ها آسیب می‌زند و می‌تواند باعث تنگی نفس و نارسایی تنفسی شود. مرگ‌ومیر در این نوع بالاتر است.
- تب خون‌ریزی‌دهنده همراه با سندرم کلیوی: بیشتر در آسیا و اروپا دیده می‌شود. کلیه‌ها را درگیر می‌کند و مرگ‌ومیر آن کمتر از نوع ریوی است.
ویروس‌های این خانواده از دهه ۱۹۷۰ شناخته شده‌اند. بنابراین هانتا ویروس ویروس تازه‌ای نیست، فقط گاهی خبرش بالا می‌گیرد.
ماجرای هانتا ویروس در ۱۴۰۵
در ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ (۲ مه ۲۰۲۶) خوشه‌ای از بیماری شدید تنفسی در یک کشتی کروز به نام هوندیوس به سازمان جهانی بهداشت گزارش شد. مسافران و خدمه از ۲۳ کشور بودند. آزمایش‌ها نشان داد عامل بیماری گونه آند است؛ گونه‌ای از هانتا ویروس که در آمریکای جنوبی رایج است.
در مجموع ۱۳ مورد (۱۲ مورد قطعی و ۱ مورد محتمل) و ۳ مرگ گزارش شد. بیش از سیصد نفر از تماس‌های کم‌خطر دوره پایش خود را تمام کردند و سازمان جهانی بهداشت در ۱۱ تیر ۱۴۰۵ (۲ ژوئیه) این رخداد را تمام‌شده اعلام کرد. خطر برای عموم مردم از ابتدا پایین ارزیابی شده بود.
هانتا ویروس چطور منتقل می‌شود؟
راه اصلی انتقال، تماس با جوندگان آلوده است. هانتا ویروس در ادرار، مدفوع و بزاق موش‌ها وجود دارد. وقتی این مواد خشک می‌شوند و گردوغبارشان بلند می‌شود (مثلاً هنگام جارو کردن انباری یا زیرزمین)، انسان ذرات آلوده را وارد ریه‌اش می‌کند. گزش جوندگان هم به‌ندرت می‌تواند باعث انتقال شود.
برخلاف کرونا، بیشتر انواع هانتا ویروس از فردی به فرد دیگر منتقل نمی‌شود. تنها استثنا گونه آند است و آن هم فقط در تماس نزدیک و عمدتاً در مراحل اولیه بیماری.
علائم هانتا ویروس
علائم اولیه شبیه آنفلوآنزاست و به همین دلیل اوایل بیماری شناخته نمی‌شود: تب ناگهانی، درد شدید عضلانی، تهوع و استفراغ و گاهی سرفه. این علائم معمولاً بین یک تا هشت هفته بعد از تماس شروع می‌شوند.
اگر بیماری پیشرفت کند، علائم خطر ظاهر می‌شوند: تنگی نفس شدید، افت فشار خون، مشکلات کلیوی و در موارد شدید خون‌ریزی. درمان اختصاصی وجود ندارد و بیماران با بستری، اکسیژن، تنظیم مایعات و در صورت لزوم ونتیلاتور یا دیالیز مراقبت می‌شوند.
تفاوت هانتا ویروس با کرونا
در ظاهر، هر دو می‌توانند با تب و مشکل تنفسی شروع شوند، ولی رفتارشان در جامعه کاملاً فرق دارد. جدول زیر مهم‌ترین تفاوت‌ها را کنار هم می‌گذارد:
| ویژگی | هانتا ویروس | کرونا |
|---|---|---|
| منشأ | جوندگان آلوده | انسان‌های آلوده |
| انتقال انسان به انسان | تقریباً ندارد؛ فقط گونه آند، آن هم نادر | آسان، از راه تنفس و ذرات هوا |
| خطر همه‌گیری | پایین (ارزیابی سازمان جهانی بهداشت) | بالا؛ پاندمی جهانی ایجاد کرد |
| علائم | تب، درد عضلانی شدید، تهوع، بعد تنگی نفس یا مشکل کلیوی | تب، سرفه، گلودرد، تنگی نفس، گاهی از دست دادن بویایی |
| شروع علائم بعد از تماس | چند هفته (۱ تا ۸ هفته) | چند روز |
| واکسن | ندارد | دارد |
| درمان | فقط حمایتی | مراقبت و داروهای ضدویروسی در موارد مناسب |
| پیشگیری | کنترل جوندگان و تمیزکاری ایمن | واکسن، بهداشت دست، ماسک در شرایط خاص |
نتیجه: مرگ‌ومیر هانتا ویروس در مبتلایان نوع ریوی می‌تواند بالا باشد، ولی چون سریع در جامعه پخش نمی‌شود، شباهتی به همه‌گیری کرونا ندارد. به همین دلیل، متخصصان بیماری‌های عفونی در ایران هم تأکید کردند هانتا ویروس با کووید و آنفلوآنزا قابل مقایسه نیست.
پیشگیری از هانتا ویروس
- جلوی ورود موش را بگیرید: سوراخ‌ها و شکاف‌های دیوار، کف و درها را ببندید.
- غذا را در ظرف دربسته نگه دارید و سطل زباله را در دار نگه دارید.
- موش را کنترل کنید: با تله یا کمک شرکت‌های مبارزه با حشرات و جوندگان.
- قبل از جارو کردن فکر کنید: مدفوع و لانه موش را جارو یا جاروبرقی نکنید. مکان را چند دقیقه تهویه کنید، با ماسک مناسب و دستکش، روی آن ضدعفونی‌کننده بپاشید، چند دقیقه صبر کنید و بعد با دستمال کاغذی جمع کنید.
- دست‌ها را بشویید و در سفر یا کمپینگ، کنار لانه جوندگان نخوابید.
اگر در خانه از سالمند یا بیماری نگهداری می‌کنید، نظافت و بهداشت محیط اهمیت بیشتری دارد. درباره خدمات پرستاری در منزل می‌توانید با ما مشورت کنید.
اگر بعد از تماس با جوندگان یا مدفوع آن‌ها تب، درد عضلانی و سرفه پیدا کردید، حتماً این سابقه را به پزشک بگویید. تنگی نفس را هم اورژانسی بگیرید.
وضعیت هانتا ویروس در ایران
در اردیبهشت ۱۴۰۵، معاونت بهداشت وزارت بهداشت اعلام کرد که موردی از هانتا ویروس جدید در ایران گزارش نشده و جای نگرانی نیست. متخصصان بیماری‌های عفونی هم گفتند هر جا جوندگان هستند امکان وجود چرخه انتقال هست، پس کنترل جوندگان و بهداشت محیط مهم‌ترین اقدام است. برای آخرین وضعیت، به اعلام‌های رسمی وزارت بهداشت مراجعه کنید.
پرسش‌های پرتکرار
آیا هانتا ویروس همان کرونای جدید است؟
نه. دو ویروس کاملاً متفاوت‌اند. کرونا ویروس انسانی است و از انسان به انسان پخش می‌شود. هانتا ویروس از جوندگان می‌آید.
آیا این ویروس از انسان به انسان منتقل می‌شود؟
بیشتر انواع آن نه. فقط گونه آند، که در آمریکای جنوبی رایج است، در تماس نزدیک و به‌ندرت می‌تواند منتقل شود.
آیا این ویروس واکسن دارد؟
خیر. واکسن و درمان اختصاصی ندارد و درمان به صورت حمایتی انجام می‌شود.
آیا هانتا ویروس در ایران گزارش شده است؟
در بهار ۱۴۰۵ وزارت بهداشت اعلام کرد موردی گزارش نشده است. برای اطلاع از آخرین وضعیت، اطلاعیه‌های رسمی را دنبال کنید.
جمع‌بندی
هانتا ویروس ۱۴۰۵ بیشتر یک خبر پرسروصدا بود تا یک تهدید همه‌گیر. این ویروس از جوندگان به انسان می‌رسد، به‌ندرت از انسان به انسان منتقل می‌شود و واکسن ندارد، ولی با کنترل موش و تمیزکاری ایمن می‌توان از آن پیشگیری کرد. اگر بعد از تماس با جوندگان علائم تب و تنفسی پیدا کردید، به پزشک مراجعه کنید.
منابع
این مطلب بر پایه اطلاعیه‌های سازمان جهانی بهداشت، مرکز پیشگیری و کنترل بیماری‌های اروپا (ECDC)، مرکز کنترل و پیشگیری بیماری‌های آمریکا (CDC) و گزارش‌های دیده‌بان ایران، جماران، شرق و نورنیوز نوشته شده و در مهر ۱۴۰۵ به‌روزرسانی شده است. مطلب جایگزین مشاوره پزشکی نیست.