عفونت ادراری ناشی از سوند؛ علائم، علل و پیشگیری

عفونت ادراری ناشی از سوند چیست؟

سوند ادراری لوله باریکی است که ادرار را از مثانه خارج می‌کند. وقتی باکتری‌ها از سطح بیرونی یا داخل این لوله وارد مثانه شوند، عفونت ایجاد می‌شود. به این حالت عفونت ادراری ناشی از سوند می‌گویند.

چند روز بعد از گذاشتن سوند، باکتری‌ها روی دیواره آن لایه چسبناکی به نام بیوفیلم می‌سازند. این لایه باکتری‌ها را از آنتی‌بیوتیک‌ها محافظت می‌کند و درمان را سخت‌تر می‌کند. به همین دلیل، پیشگیری از درمان ساده‌تر است.

علل و عوامل خطر عفونت ادراری ناشی از سوند

• مدت طولانی ماندن سوند: مهم‌ترین عامل. هر روز اضافه، خطر را بیشتر می‌کند.
• گروه‌های پرخطر: زنان، سالمندان و افرادی که سیستم ایمنی ضعیف دارند بیشتر در معرض‌اند.
• رعایت نکردن بهداشت دست: دست آلوده هنگام تماس با سوند یا کیسه، باکتری را وارد می‌کند.
• باز شدن سیستم بسته: جدا کردن لوله از کیسه راه ورود باکتری است.
• تمیز نکردن اطراف مجرای ادرار: باکتری‌های پوست از مسیر بیرونی سوند بالا می‌روند.
• گذاشتن غیراستریل: سوند باید فقط توسط فرد آموزش‌دیده و با روش استریل گذاشته شود.
• استفاده بی‌دلیل از سوند: مثلاً برای کنترل بی‌اختیاری ادرار، که توصیه نمی‌شود.

علائم عفونت ادراری ناشی از سوند

علائم این عفونت همیشه واضح نیست، به‌خصوص در بیمارانی که سوند دارند. رایج‌ترین نشانه‌ها:

• ادرار کدر، بدبو یا خونی
• نیاز شدید و مکرر به ادرار کردن
• درد، فشار یا گرفتگی در پایین شکم یا کمر
• تب و لرز
• درد پهلو
• گیجی، بی‌حالی یا تغییر رفتار ناگهانی؛ در سالمندان ممکن است تنها نشانه همین باشد

یک نکته مهم: وجود باکتری در آزمایش ادرار بدون هیچ علامتی، همیشه به درمان نیاز ندارد. پزشک بر اساس علائم و آزمایش تصمیم می‌گیرد، پس خودتان آنتی‌بیوتیک شروع نکنید.

چه زمانی فوری به پزشک مراجعه کنیم؟

درمان عفونت ادراری ناشی از سوند

تشخیص با معاینه، علائم و آزمایش و کشت ادرار انجام می‌شود. درمان معمولاً آنتی‌بیوتیک است، با داروی مناسب که پزشک بر اساس نتیجه کشت انتخاب می‌کند. دوره دارو را کامل مصرف کنید، حتی اگر زود بهتر شدید.

اگر سوند بیش از دو هفته در جا مانده و هنوز لازم است، پزشک معمولاً توصیه می‌کند سوند عوض شود تا لایه بیوفیلم قدیمی از بین برود. اگر سوند دیگر ضرورتی ندارد، بهترین کار برداشتن آن است. نوشیدن مایعات کافی هم کمک می‌کند، ولی میزان آن را طبق نظر پزشک تنظیم کنید، چون در بعضی بیماران محدودیت مایعات وجود دارد.

راه‌های پیشگیری از عفونت ادراری ناشی از سوند

• دست‌ها را بشویید: قبل و بعد از هر تماس با سوند، لوله یا کیسه.
• سیستم را بسته نگه دارید: لوله را از کیسه جدا نکنید، مگر برای تعویض به‌وسیله فرد آموزش‌دیده.
• کیسه را پایین‌تر از مثانه نگه دارید: ولی روی زمین قرار ندهید. این کار جلوی برگشت ادرار آلوده را می‌گیرد.
• کیسه را به‌موقع خالی کنید: قبل از اینکه کاملاً پر شود، با دست تمیز و بدون تماس شیر با ظرف.
• اطراف مجرا را هر روز تمیز کنید: با آب و صابون، و خود سوند را هم از بیرون بشویید.
• تعویض سوند را به برنامه پزشک بسپارید: معمولاً حدود ماهی یک بار، یا هر زمان که لوله مسدود شد.
• مثانه را بی‌دلیل شست‌وشو ندهید: این کار فقط در انسداد و با دستور پزشک انجام شود.
• مرتب بپرسید هنوز سوند لازم است؟ اگر نه، برداشتن آن بهترین پیشگیری است. پزشک ممکن است جایگزین‌هایی مثل سوند متناوب یا سوند خارجی (برای آقایان) پیشنهاد کند.

مراقبت از بیمار دارای سوند در منزل

وقتی بیمار یا سالمندی در منزل سوند دارد، رعایت این نکات هر روز اهمیت دارد و فشار زیادی روی خانواده می‌گذارد. حضور یک پرستار یا مراقب آموزش‌دیده کمک می‌کند بهداشت دست، تخلیه کیسه، تمیز کردن اطراف سوند و تشخیص زودهنگام علائم خطر درست انجام شود. درباره خدمات پرستاری در منزل می‌توانید با تواناگستر مشورت کنید.

پرسش‌های پرتکرار

جمع‌بندی

عفونت ادراری ناشی از سوند در بیماران دارای سوند شایع است، ولی در بیشتر موارد قابل پیشگیری است. ساده‌ترین راه‌ها این‌هاست: شستن دست‌ها، سیستم بسته، کیسه پایین‌تر از مثانه، تمیز کردن روزانه اطراف سوند و برداشتن سوند به‌محض اینکه لازم نیست. اگر تب، لرز، درد پهلو یا گیجی ناگهانی دیدید، منتظر نمانید و به پزشک مراجعه کنید.